Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan ve sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasının yanı sıra ülkenin emisyon ticaret sisteminin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Yönetmeliği, 27 Ağustos 2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yönetmelik kapsamında her bir tahsisat, 1 mt CO₂e sera gazı emisyon hakkını temsil edecek ve ETS üst sınırı ücretsiz tahsis edilen ve birincil piyasada satışa sunulan tahsisatlardan oluşacak. Üst sınır, emisyon yoğunluğu esas alınarak belirlenecek ve Ulusal Tahsisat Planı aracılığıyla ilan edilecek.
B ve C kategorisindeki tesisler ETS'ye dahil olacak
Tesisler tahmini yıllık emisyonlarına göre üç kategoriye ayrılacak. Yıllık 50.000 mt CO₂e seviyesine varan emisyon salımı yapan tesisler A kategorisinde, 50.000 mt CO₂e'nin üzerinde ve 500.000 mt CO₂e seviyesine varan emisyon salımı yapan tesisler B kategorisinde ve 500.000 mt CO₂e seviyesinin üzerinde emisyon salımı yapan tesisler ise C kategorisinde sınıflandırılacak. Türkiye ETS yönetmelikte belirtilen faaliyetleri gerçekleştiren B ve C kategorisindeki tesisleri kapsayacak. A kategorisindeki tesisler izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüklerine tabi olmaya devam edecek ancak ETS'ye dahil edilmeyecek.
Sistem kapsamındaki işletmelerin İklim Değişikliği Başkanlığından sera gazı emisyon izni alması gerekecek. İzinler beş yıl süreyle geçerli olacak ve yenileme başvurularının geçerlilik süresinin sona ermesinden en az altı ay önce yapılması gerekecek. ETS kapsamındaki işletmelerin İklim Kanunu'nun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl içinde izinlerini almaları gerekecek ancak bu süre boyunca bir defaya mahsus olmak üzere izin sahibi oldukları kabul edilecek.
Ücretsiz tahsisatlar referans değerler üzerinden belirlenecek
Ücretsiz tahsisatlar ürün, ölçülebilir ısı, yakıt ve üretim sürecine ilişkin referans değerleri esas alan alt tesis seviyesinde bir kıyaslama metodolojisi kullanılarak belirlenecek. Ücretsiz tahsis edilecek miktar, ilgili referans değer, ücretsiz tahsisat oranı, sektörel faaliyet faktörü ve doğrulanmış faaliyet seviyesi kullanılarak hesaplanacak. Gerekli görülmesi halinde sektörler arası düzeltme faktörü de uygulanabilecek.
İşletmelerin her bir tesisin doğrulanmış emisyonlarına karşılık gelen tahsisatları ilgili yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar Kayıt Sistemi üzerinden teslim etmeleri gerekecek. Yönetmelik ayrıca tahsisatların sonraki yıllarda kullanılmak üzere biriktirilmesine ve gelecek yıllardan ödünç alınmasına imkân sağlayan esneklik mekanizmaları da öngörüyor.
İlave tahsisat rezervi ve piyasa istikrar mekanizması oluşturulacak
Tahsisat açığı bulunan tesisler belirli koşullara tabi olmak üzere ETS üst sınırının %10'una kadar oluşturulabilecek ilave rezervden yararlanabilecek. Bu rezervden sağlanacak tahsisatların asgari fiyatı, önceki üç ayın ağırlıklı ortalama birincil piyasa fiyatı ile ağırlıklı ortalama ikincil spot piyasa fiyatından yüksek olana %50 eklenerek belirlenecek.
Tahsisatlar birincil piyasada ihale takvimine göre satılacak ve ikincil piyasadaki işlemler sürekli ticaret yöntemiyle gerçekleştirilecek. Tahsisat fiyatları ve dolaşımdaki tahsisat miktarı dikkate alınarak fiyat istikrarını desteklemek amacıyla piyasa istikrar rezervi de oluşturulacak. Tahsisatların ihracı, elde tutulması, transferi, teslim edilmesi, iptali ve itfası, Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. tarafından işletilecek Kayıt Sistemi üzerinden gerçekleştirilecek ve her tesis için ayrı hesaplar oluşturulacak.
Yerel karbon kredileri ETS yükümlülüklerinde kullanılabilecek
Yönetmelik, Türkiye'deki projelerden elde edilen karbon kredilerinin Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek orana kadar tahsisat teslim yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde kullanılmasına imkân tanıyor. Buna ek olarak Türkiye ETS, tahsisatların karşılıklı tanınması dahil çeşitli yöntemlerle ilerleyen dönemde diğer ülke veya bölgelerin emisyon ticaret sistemleriyle uyumlu hale getirilebilecek.
İşletmelerin bir önceki takvim yılına ait sera gazı emisyonlarını ve faaliyet seviyesi verilerini akredite edilmiş doğrulayıcı kuruluşlardan birine doğrulattıktan sonra her yıl 30 Nisan'a kadar sunmaları gerekecek. İlgili veri ve kayıtlar en az 10 yıl boyunca saklanacak.
Yükümlülüklere uyulmaması halinde para cezaları öngörülüyor
Yönetmelik, emisyon raporlaması ve izin yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi halinde idari para cezaları öngörüyor. Doğrulanmış emisyon raporunun sunulmaması durumunda uygulanacak cezalar A kategorisindeki tesisler için 627.450 TL'den, yıllık 2 milyon mt CO₂e seviyesinin üzerinde emisyon salımı yapan C kategorisindeki tesisler için 6,27 milyon TL'ye kadar çıkıyor. ETS kapsamındaki işletmeler için söz konusu cezalar iki kat artırılacak. Gerekli emisyon izni olmadan faaliyet gösterilmesi halinde ise tesisin emisyon miktarına bağlı olarak 12,55 milyon TL'ye varan idari para cezası uygulanabilecek.
ETS pilot uygulama dönemiyle başlayacak
Türkiye ETS ilk olarak kapsamı, süresi ve uygulama esasları Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek bir pilot uygulama dönemiyle başlayacak. Pilot döneme dahil edilen işletmelerin ilk İzleme Metodolojisi Planlarını yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden itibaren iki ay içerisinde elektronik ortamda sunmaları gerekecek. Bununla birlikte söz konusu süre altı aya kadar uzatılabilecek. Pilot dönemin ardından başlayacak ilk uygulama dönemi iki alt dönemden oluşacak ve ilk alt döneme ilişkin referans değerler ilgili doğrulama raporlarının sunulmasının ardından Ulusal Tahsisat Planı'nda ilan edilecek.
Yeni yönetmelikle Türkiye'nin 2014 tarihli Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmeliği de yürürlükten kaldırılırken, önceki yönetmeliğe yapılan atıflar yeni düzenlemeye yapılmış sayılacak.
