Bir hurda tedarikçisi olarak, bugünkü hurda piyasalarının durumunu değerlendirirken, fiyatları alıcıların belirlediği bir dönem yaşandığı fikrine tam katılamıyorum.
Uluslararası hurda tedarikçileri, 6-8 hafta önce fiyatlar 270$/mt CFR seviyesine çıktığı dönemde yeni mala girdiler, ve şimdi finansman vb. gibi gerekçeler ile, aynen 2008 sonu - 2009 başında olduğu gibi, o malları zararına da olsa ellerinden çıkarıyorlar.
Bu kargolar kısa sürede bitecek ve hurda tedarikçileri piyasadan çekilecek. İzabeler, haddehaneler duracak, mamul fiyatı makul seviyeye gelecek ve 2009'un sonuna kadar hurda fiyatı 230 - 270$/mt aralığında hareket edecek diye inanıyorum.
Bu tahminim sadece hurda için değil diğer demir çelik hammaddeleri, bitmiş mamulleri, ve tabii diğer endüstri kolları için de geçerli.
Bu analizimde yola çıktığım nokta talebin yükselmesi değil, zaten talep dünya ortalamasında %35 düştü, belki önümüzdeki birkaç ayda tüketici davranışlarında ve finansman arzında bir değişiklik olmazsa, bu ortalama %50'ye bile varabilir. Benim analizim işte bu kalan talebin ve onu karşılayacak arzın arasında doğal olarak oluşacak dengeden yola çıkmaktadır. Çünkü bu olağanüstü düşük talep ortamında her konuda üreticilerden bir kısmı kapasitesini aşırı kısmakta veya faaliyetine ara vermektedir. O anda arz talebi geçici olarak karşılayamamakta, ama hemen akabinde yetersiz arzı gören üretici de ya kapasite kısıntısını kaldırmakta veya kapalıysa tesisini açmakta ve arz talebin üzerine çıkarak fiyatın yeniden düşmesine yol açmaktadır. Bir müddet sonra yetersiz finansmanı olan üretici tamamen sahneden çekilmek zorunda kalacak, dengeler ve "en alt - en üst" fiyat aralığı daha da daralacaktır.
Bu arada, piyasadaki dostlarımızda gerek karbon çeliklerinde, gerek paslanmaz çeliklerde 1990 başları ve ortalarının fiyat beklentileri veya korkuları var. Biz de sürekli anlatmaya çalışıyoruz ki, o dönemin kendi koşulları vardı, kendi dinamikleri vardı, örneğin karbon çeliklerde Sovyetler Birliği'nin bir anda dağılmasının getirdiği inanılmaz bir ucuzluk ve fırsat devri oldu. Talep yapısı değişikti, maliyet yapısı değişti vs vs. Bir daha 90 $/mt CFR hurda, 1.300 $/mt CFR 304 paslanmaz çelik rulo, bütün para birimlerinden birer sıfır atılmadıkça görülmez. Şu an dünyada fiyatlar ya dibi bulmuştur, ya da bulmak üzeredir. Ama montanlı ve toplu alım zamanı mıdır? Bence değildir, çünkü aldığınız malı ne zaman satacağınız ve nakde döndürebileceğiniz asgari 1 ay daha belli değil, belki de sene sonuna kadar belli olmayacak.
Ayrıca kriz ne kadar derin olursa olsun, bunu 1929 büyük krizi ve hatta daha sonraki geniş krizlerle süre açısından karşılaştırmak mümkün değildir. Tahmin edilenden çok daha kısa sürecektir. Nedeni de artık o eski devirlere göre dünyanın çok daha küreselleşmiş olması ve iş hayatındaki olağanüstü sürattir.
Bugün bazı kapalı ekonomilerde devam eden yüksek iktisadi faaliyet ve canlı piyasalardan, sıkıntıda olan diğer her ülke belli oranda faydalanmaktadır. Citibank hisseleri NY borsasında yükseldiğinde, Vietnam ve Çin'de şapkalarını havaya fırlatıp sevinç gösterileri yapan insanlar var.
Lütfen ezbercilerin fikirlerinden uzak durun.
Ama krizden çıkmak demek, 2006 yılının kapasiteleri ve fiyatlarına dönülecek demek değil. Stabil bir ortamın, makul bir tüketimin, orta ve uzun vadeli planlama yapılabilen ve ekonmik korkuların yok olduğu, ancak işsizliğin büyük olduğu bir ortama gelmek demek. 2006 yılı seviyelerine tekrar yakalayabilmek için ise tek bir yol var.
Bu büyük krizin çıkmasında ABD kaynaklı fiziki karşılığı olmayan sanal bir ekonomik dünyanın yanı sıra, dünyanın her yerinde plansız, mükerrer ve çılgın bir üretim kapasite artışı da en büyük rolu oynadı. Siz GM 10 milyon birim otomobil yaparken, Toyota'da üretimi 10 milyon birime çıkarıp, aynı pazarlara 2. ve 3. otomobil olarak kredi verdirip zorla satarsanız, ya GM kapanacak veya böyle bir kriz çıkacak.
Ama siz yeni 10 milyon birimi Çin'de, Hindistan'da, Vietnam'da hiç arabası olmayan ailelere satabilseydiniz bu kriz de böyle büyük ve küresel olmazdı, hem GM hem de Toyota sağlam kalırdı.
İşte bunu şimdi yaparsanız, refahın dünya üzerinde mümkün olduğu kadar homojen dağılmasını, dolayısıyla tüketimin homojen dağılmasını sağlayabilirseniz, 2006 yılına da dönebilirsiniz, daha da üstüne çıkarsınız.
Ne yazık ki ne yeni ABD yönetimi, ne AB ülkeleri yönetimleri bu işi kavrayıp götürecek yetkinlikte değil, krizin derinleşmesinde çok büyük kusurları var. Yine de Türkiye gibi butik üretim yapan, Çin ve Hindistan gibi kütlesel üretim yapan, ama üretim yapan ülkeler bu krizin sonunda karlı çıkacak. ABD ve AB ise bir daha çok zor belini doğrultabilir.
Üretim olmadan refah olması ancak şimdi "toxic" aktif adını taktıları sahtekarlık kağıtlarıyla bu kadar götürülebilirdi. Greenspan çıkıp 40 yıl sonra, ben de yanıldığımı anlıyorum diyor, ama doğruyu söylemiyor, kendisi bu planın baş mimarlarından zaten. Madoff tek değil, düzinelerce var.
