ABD Yüksek Mahkemesi küresel ticaret ve hukuk açısından önemli sonuçlar doğurması beklenen bir kararla ABD Başkanı Donald Trump’ın karşılıklı vergilerini anayasaya aykırı bularak iptal etti. Mahkeme, söz konusu vergilerin başkanlık yetkisi kapsamında olmadığına hükmetti.
Yüksek Mahkeme, Trump’ın 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) kapsamında uyguladığı karşılıklı vergileri iptal ederken, Trump düzenlediği basın toplantısında “122. Madde ve 301. Madde kapsamındaki diğer ticaret önlemlerini” devreye sokmayı planladığını açıkladı. Trump, bu kapsamda ülke bazlı ticaret politikası önlemleri ve “ABD’ye çok kötü davranan” ülkeler hakkında soruşturmalar başlatılacağını belirtti.
Yüksek Mahkemenin 3’e karşı 6 oyla aldığı kararı “son derece hayal kırıklığı yaratan” ve “utanç verici” olarak nitelendiren Trump, 2025 yılında vergi programları kapsamında ABD’nin 300 milyar $ gelir elde ettiğini ve bunun geri ödenmek zorunda kalabileceğini söyledi. “Belirli ülkelerle tüm ticareti kesme yetkim var ama vergi getirme yetkim yok,” diyen Trump, “Güçlü alternatiflerimiz de var,” ifadelerini kullandı.
Trump, 122. Madde kapsamında küresel ölçekte %10 oranında yeni bir vergi getirecek başkanlık kararnamesini derhal imzalayacağını ve 301. Madde kapsamında çeşitli yeni soruşturmalar başlatacağını açıkladı. Bu önlemlerin üç gün içinde yürürlüğe girebileceğini ancak IEEPA kapsamındaki vergilere kıyasla faydalarının görülmesinin yaklaşık bir yıl sürebileceğini belirtti.
Trump, “Mahkeme bunu amaçlamamış olabilir ama bu karar başkanın yetkisini zayıflatmak yerine güçlendirdi. Artık hiçbir şüphe yok, bu karar sayesinde gelirler artacak. Yüksek Mahkeme vergileri değil, yalnızca belirli bir tahsil yöntemini iptal etti,” şeklinde konuştu.
Baş Yargıç John Roberts ise karşı oy yazısında, evrensel vergilerin uygulanmasının yalnızca ABD Kongresinin yetki alanına girdiğini belirterek söz konusu uygulamayı iptal etti. Roberts, ithalatı düzenleme yetkisinin başkana sınırsız vergi belirleme yetkisi vermediğini vurguladı.
“Başkan, tutar, süre ve kapsam açısından vergileri tek taraflı olarak uygulama gibi olağanüstü bir yetki iddia ediyor,” diyen Roberts, “Böylesine geniş bir yetkiyi kullanabilmesi için açık bir kongre yetkilendirmesi göstermesi gerekir. IEEPA’nın başkana vergi uygulama yetkisi vermediğine hükmediyoruz,” ifadelerini kullandı.
Karşılıklı vergiler iptal edilse de 2025’in Mart ayında yürürlüğe giren ve Haziran ayında %50’ye çıkarılan 232. Madde kapsamındaki %25’lik çelik ve alüminyum vergileri yürürlükte kalmaya devam edecek. Piyasa kaynakları bu vergilerin etkisini sürdüreceğini belirtiyor.
Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü (AISI) Başkanı ve CEO’su Kevin Dempsey, 13 Şubat’ta yaptığı açıklamada 232. Madde tarifelerinin korunması gerektiğini belirterek bunları “ulusal güvenlik varlığı” olarak tanımladı. Dempsey, “ABD hükümetinin 232. Madde ulusal güvenlik çelik tarifelerini sürdürmesi kritik öneme sahip. Çelik yalnızca bir emtia değil, bir ulusal güvenlik varlığıdır,” dedi. Küresel çelik sektöründeki kapasite fazlasının Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü verilerine göre 680 milyon mt seviyesinde olduğunu ve 2027’ye kadar 721 milyon mt’a çıkmasının beklendiğini ifade etti.
Dempsey, “Başkan Trump tarafından uygulanan 232. Madde vergileri, bu kapasite fazlasının ABD pazarına zararlı ithalat dalgaları olarak yansımasını önlemek açısından hayati öneme sahip. Aksi takdirde bu durum Amerikan ulusal güvenliği için ciddi bir tehdit oluşturur ve ABD çelik sektörüne zarar verir,” dedi.
2025 yılında tahminler göre ABD hükümeti, artan ticaret hacimleriyle birlikte toplam 264-287 milyar $ arasında vergi geliri topladı. 2025 yazı itibarıyla 232. Madde vergilerinden elde edilen gelirin yaklaşık 89 milyar $ olduğu tahmin ediliyor.
Trump, 2025’in Nisan ayında küresel ticaret açıkları, adil olmayan ticari önemler ve ABD’nin ekonomik güvenliğine yönelik tehditleri gerekçe göstererek “ulusal acil durum” ilan etmiş ve IEEPA kapsamında neredeyse tüm ülkelere yönelik %10 taban vergi uygulamasını 5 Nisan itibarıyla yürürlüğe koymuştu.
Trump, vergilerden elde edilen 175 milyar $’a kadar gelirin iade edilmesi ihtimaline ilişkin soruya, “Yüz milyarlarca dolar gelir elde ettik ve mahkemenin karar verirken bunu göz önünde bulundurması gerekiyordu. Önümüzdeki beş yıl boyunca bu kararın sonuçlarıyla uğraşacağız,” yanıtını verdi.
Trump sözlerini, “Vergilerdeki belirsizliği ortadan kaldırdık. Çözümümüz tüm mahkemelerde binlerce kez test edildi. Yeni planımız bazı mevcut vergileri yürürlükte tutmak, bazılarını ise başka yeni önlemlerle değiştirmek,” diyerek tamamladı.
Kararın ardından Dow Jones Sanayi Endeksi 190 puana kadar yükseldi. Endeks son olarak 49.500 seviyesinde, %0,3-0,4 artışla işlem gördü.
