Redshaw Advisors Çevre Piyasaları ve Türkiye ve Körfez Ülkeleri Başkanı Anıl Akalın ile gerçekleştirdiğimiz bu röportajda, SKDM’nin devreye girmesiyle çelik ithalatçılarında görülen ilk somut değişimleri ve veri paylaşım krizini ele aldık. Karbon maliyetlerinin küresel ticaret akışlarını nasıl yeniden şekillendirdiğini inceleyen Akalın, sektör oyuncuları için finansal risk yönetiminin yol haritasını çizdi.
AB’nin uygulamaya aldığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın mali yükümlülük aşamasının başlamasıyla piyasada görülen ilk somut değişim ne oldu? Beklentiler ile gerçekler arasında bir fark var mı?
En somut değişim, ithalatçılarda görülen tereddüt oldu. Bunun nedeni, 2026 ithalatında gömülü emisyonların yeni bir mali yükümlülük haline gelmesi ancak birçok şirket bu maliyeti henüz net şekilde hesaplayamıyor. “Cezalandırıcı” varsayılan değerlerden kaçınma çabası içinde şirketler; ürünün fiyatına eklenecek SKDM sertifika maliyetini, varsayılan değer üzerinden mi yoksa doğrulanmış değer üzerinden mi hesaplayacaklarına karar vermek zorunda kalıyor. Bir diğer seçenek ise ne yapacaklarını netleştirene kadar ithalatı ertelemek.
Bu belirsizlik, emisyon verilerinin toplanması, tedarikçilerle iletişim ve şirket içi uyum süreçleri konusunda ciddi bir aciliyet yarattı. Ayrıca nihai referans ve varsayılan değerlerin ancak Aralık 2025’in sonunda yayımlanmış olması, şirketlere hazırlık için çok sınırlı zaman bıraktı.
Doğrulanmış emisyon verileri ve referans değerlere ilişkin belirsizlikler ne tür zorluklar yaratıyor?
Üç temel sorun öne çıkıyor:
• Tedarikçilerden doğrulanmış veri gelmemesi: Gerçek emisyon değerlerinin AB tarafından akredite edilmiş doğrulayıcılarca teyit edilmesi gerekiyor. Ancak doğrulayıcılar henüz akredite edilmediği için bu sürecin yıl sonundan önce tamamlanması mümkün değil. Bağlantı yapıldıktan, teslim edilip ödendikten sonra tedarikçiden veri iş birliği almak da ayrıca zor. AB’nin doğrulama takvimine uyamayan firmalar maliyet açısından dezavantajlı konuma düşüyor.
• Geçici ve değişken referans değerler: AB, ithalatçıların ürün süreçlerini karşılaştırmak zorunda olduğu referans değerlerini netleştirmeden SKDM riskini yönetmek mümkün değil. Nihai rakamlar henüz açıklanmadı ancak sızan bilgiler sayesinde genel çerçeveye dair makul bir beklenti oluşmuş durumda.
• Yüksek “varsayılan değer” cezaları: Tüccarlara kıyasla dikey entegre ithalatçılar, ithal ettikleri ürünün doğrulanmış emisyon değerlerine uyumlu olacağını bugünden tahmin edebilme avantajına sahipler. Diğer aktörler ise yüksek varsayılan değerlerle karşı karşıya kalma riski taşıyor ve bu durum rekabet güçlerini zayıflatabiliyor.
SKDM sertifika fiyatlarındaki oynaklık fiyatlama stratejilerini nasıl etkiliyor? Şirketler bu riski hedge edebilir mi?
SKDM sertifika fiyatı, AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) kapsamındaki karbon tahsisat fiyatlarını baz almaktadır ve enerji piyasaları, politika değişimleri ve makroekonomik koşullar gibi faktörlerden etkilenerek yüksek volatilite gösterir. Hedge edilmediği takdirde bu oynaklık, uzun vadeli sözleşmelerin fiyatlandırılmasını ve marjların öngörülebilirliğini zorlaştırır.
Şirketler hedge yapabilir ve birçok büyük ithalatçı bunu yapmaya başlamıştır. Kullanılan araçlar:
• Sanal SKDM Sertifikası (VCCs) – Redshaw Advisors’ın tescilli ürünü olup SKDM sertifika maliyetlerini birebir yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.
• AB Karbon Tahsisatları (EUA) – SKDM sertifika maliyetine epey yakın bir hedge sağlar ancak SKDM sertifika fiyatlama dönemine (2026’da çeyreklik, 2027 ve sonrasında haftalık) uygun şekilde yeniden satış yapılması gerekir.
Redshaw Advisors analizine göre ileriye dönük hedge stratejileri 10 yıllık bir perspektifte bir çelik ithalatçısı için brüt bazda %47’ye varan tasarruf sağlayabilmektedir. AB ETS yapısı gereği karbon tahsisat fiyatlarının uzun vadede artması beklendiğinden uzun vadeli SKDM hedge stratejileri değerlendirmeye değer.
SKDM rekabet koşullarını eşitledi mi, yoksa yeni maliyet baskıları mı yarattı?
SKDM’nin tasarımı, AB ve AB dışı üreticiler arasındaki karbon maliyetlerini eşitlemeyi amaçlıyor. Ancak uygulamada tablo daha karmaşık:
• SKDM, karbon kaçağı riskini azaltırken, teorik olarak AB ETS kapsamındaki üreticilerle AB dışı üreticiler arasında eşit rekabet zemini oluşturuyor.
• Ancak özellikle yüksek fırın rotasıyla üretim yapan yüksek karbon yoğunluklu üreticiler ve doğrulanmış emisyon verisi temin edemeyen ithalatçılar için yeni bir maliyet baskısı yaratıyor.
• İdari yükler ve veri eksiklikleri, 50 tonluk eşik gibi basitleştirmelere rağmen küçük ithalatçıları daha fazla etkiler.
• SKDM, AB içi üreticiler için tam bir eşitleme sağlamaz zira üretimi artırmaları halinde emisyonlarının %100’ü için karbon tahsisatı satın almak zorundadırlar (üretimi en az iki yıl boyunca %15’ten fazla artırmadıkları sürece).
Özetle SKDM daha adil bir sisteme doğru ilerleme sağlasa da AB’de kapsama giren ürünlerin tüketicileri daha yüksek maliyetlerle karşılaşacak ve bazı ithalatçılar beklenmedik kazançlar elde edebilecek.
Karbon yoğun ürünlerin diğer pazarlara kayma ihtimali nedir?
Piyasada bu şekilde bir yön değişimi olması riski mevcut. Daha düşük emisyonlu ürün hatlarına sahip üreticiler, düşük karbonlu ürünleri AB’ye – gerekirse daha uzun mesafelerden – sevk etmeye teşvik edilirken, yüksek karbonlu üretim AB dışı pazarlara kayabilir.
Yapılan bazı modellemeler, orta ve yüksek karbon fiyat senaryolarında 2034’e kadar AB’nin çelik ithalatında ciddi düşüşler olabileceğini göstermektedir. SKDM bu yönüyle küresel ticaret akışlarını yeniden şekillendirirken, daha uzun nakliye mesafeleri nedeniyle küresel emisyonların artması riskini de barındırmaktadır.
Mevcut ortam Türkiye’nin kendi ETS’sini kurma süreci açısından ne anlama geliyor?
SKDM’nin devreye girmesi, Türkiye üzerinde kendi ETS sistemini hızla uygulamaya koyma yönünde baskıyı artırıyor. Çünkü Türkiye’nin karbon gelirini kendisinin tahsil etmesi, bunu AB’ye ödemesinden daha rasyonel.
SKDM, ithalatçının karbon yükümlülüğünden yerel karbon fiyatlamasını düşmeye izin verdiği için Türkiye’de Emisyon Tahsisatlarının devlet tarafından satıldığı bir ETS sistemi, Türk ihracatçıların SKDM yükünü azaltırken karbon gelirinin Türkiye içinde kalmasını sağlar.
Ayrıca SKDM’nin önemli fakat daha az görünür bir etkisi, AB’ye ihracat yapan ülkelerde izleme, raporlama ve doğrulama sistemlerinin hızla kurulmasını teşvik etmesi. Bu sistemlere sahip olmayan ülkeler varsayılan değerlere mahkûm kalmakta ve daha yüksek maliyetlerle karşılaşmaktadır.
SKDM’nin çelik sektörü üzerindeki en kritik etkisi ne olacak?
Çelik sektörü, SKDM kapsamındaki sektörler arasında en yüksek maruziyete sahiptir:
• Fastmarkets’ın yakın tarihli bir raporuna göre ilk yıllarda SKDM yükümlülüklerinin %75’inin çelikten kaynaklanması beklenmektedir.
• Yüksek emisyonlu BF-BOF üreticileri en büyük maliyet artışlarıyla karşılaşacak; bu da DRI-EAF ve hurda bazlı EAF teknolojilerine geçişi teşvik edecektir.
• Modellemeler, 2034’e kadar mevcut tedarikçilerden yapılan çelik ithalatında %24’lük bir düşüşe işaret etmektedir.
• SKDM ile birlikte AB’de ücretsiz tahsisatların kademeli olarak kaldırılması, çelik değer zincirinde hızlı bir dekarbonizasyon sürecini tetikleyebilir; bu da üretim, son kullanıcı sektörlerin maliyetleri ve tedarik stratejilerine kadar tüm zinciri etkileyecektir.
