Rusya’nın 24 Şubat’ta başlattığı Ukrayna işgalinin üzerinden 3 ay geçti. SteelOrbis, Ukrayna’da bulunan çelik ve hammadde tesislerinin mevcut operayonel durumları, içinde bulundukları şartlar ve beklentilerine ilişkin bilgileri derledi.
Metinvest bünyesin bulunan Mariupol merkezli Azovstal ve Ilyich tesisleri
24 Şubat’ta savaşın başladığı ilk gün bu tesislerdeki faaliyetler askıya alınmış ve tesisler koruma moduna geçirilmişti. O zamandan bu yana Rus birlikleri Mariupol’ü topçu ateşine tutarak şehirdeki binaların %95’inin yıkılmasına veya zarar görmesine sebep oldu. Ukrayna savunma birlikleri ve sivillerin de bulunduğu Azovstal tesisi Rus birlikleri tarafından en çok saldırı altında kalan yer oldu. 20 Mayıs’ta Rusya Savunma Bakanlığı, Mariupol şehrini ve Azovstal’ı kontrol altına aldığını duyurdu.
Rus medyası, Rus ayrılıkçıların ilan ettiği Donetsk Cumhuriyeti’nin sözde başkanı Denis Pushilin, 18 Mayıs’ta Azovstal’ın yıkılacağını, Ilyich tesisinin ise yeniden inşa edileceğini söylediğini aktarıyor. Ilyich’teki zararın daha küçük olduğu ancak yine de tam bir bilgiye sahip olunmadığı bildiriliyor.
Her iki tesisin de sahibi olan Metinvest geçtiğimiz üç ay boyunca birden fazla kez olmak üzere, Mariupol şehri Ukrayna’nın kontrolüne geçtiğinde tesislerin tekrar hayata döndürüleceğini belirtti. Şirket, Mariupol tesislerindeki zarara bağlı olarak Rusya’ya karşı en az 17-20 milyar $ değerinde tazminat davası açmaya hazırlanıyor.
Metinvest CEO’su Yurii Ryzhenkov Mart ayında yaptığı bir açıklamada, “Mairupol’daki tesislerimiz Ukrayna’nın çelik üretiminin üçte birinden fazlasını temsil ediyor. Başka bir deyişle, Ukrayna çelik üretim kapasitesinin %30-40’ını kaybetti,” dedi. 2021 yılında Azovstal’ın ham çelik üretimi 4,34 milyon mt olarak kaydedilirken, Illyich Iron and Steel Works 4,26 milyon mt üretim gerçekleştirmişti.
Azovstal Ukrayna’dan küresel piyasaya slab, levha ve pik demir tedarik eden büyük bir kaynak olduğu gibi iç piyasasında da büyük bir tedarikçi. Illyich tseisi ise Avrupa’daki en büyük sinterleme tesisine sahip ve sıcak sac, soğuk sac ile galvanizli sac üretimi dahil yassı mamul üretimine uzmanlaşmış bir şirket. 2019 yılının Kasım ayında Ilyich sıcak şerit tesisi 1700’ü yeniden yapılandırmayı tamamlamış ve sıcak sac kapasitesini 2,5 milyon mt’a çıkarmıştı. Üretici sonraki dönemde kapasitesini 3,5 milyon mt’a çıkarmayı hedefliyordu.
Metinvest 17 Mayıs tarihinde açıkladığı son üretim raporunda, “Rus ordusunun aktif saldırıları durana ve tesislerle güvenilir iletişim kanalları tekrar sağlanana kadar mevcut durumun Grup’un planları üzerinde nasıl bir etkisi olacağını tahmin etmek mümkün değil. Böyle bir tahmin mümkün olduğunda, Metinvest faaliyetlerine tekrar başlama konusundaki planlarını yeniden güncelleyecek,” dedi.
Ayrıca Ruslar Mariupol’de kalan Ukrayna üretimi çeliği çalmaya başladı. Rus medyasına göre, 25 Mayıs’ta 3.000 mt Ukrayna yapımı çelik taşıyan bir gemi, Rusya’nın Rostov limanına gitmek için Mariupol’den ayrıldı. Kargo önümüzdeki günlerde destinasyonuna ulaşacak.
Metinvest’e bağlı Avdiivka Coke
Ukrayna’nın doğusunda, Rusya’nın işgali altında yer alan Avdiivka Coke tesisi, Avrupa’nın en büyük kok tesisi konumunda. Metinvest 17 Mayıs tarihinde yaptığı açıklamada, “Avdiivka Coke da çatışmalardan etkilenmiş durumda. Tesisin bazı ekipmanları atıl bir şekilde muhafaza edilirken, bazı ekipmanları şu anda tamirat aşamasında,” dedi. Tesis, sonuncusu henüz yeni yaşanmış olmakla birlikte, altıdan fazla saldırıya maruz kaldı. Ukrayna basınına göre tesisin kalan çalışanları şiddeti artan son Rus saldırılarından dolayı tahliye edildi. Şirketin eski yöneticisi Musa Magomedov’a göre 24 Mayıs tarihinde tesise yapılan doğal gaz tedarik zinciri zarar gördü.
Kok tesisinin 6,4 milyon mt kapasitesi bulunuyor ve Grup’un diğer çelik üreten tesislerine hammadde tedarik etmesi açısından önem teşkil ediyor.
Kısmen Metinvest’e bağlı Zaporizhstal
Metinvest’in iki sıcak haddehanesinden biri olan Zaporizhstal, geçici olarak kaybedilen Ilyich ile birlikte Nisan başında koruma modundan çıkarılmıştı. Şirket sinter tesisi ile 3 ve 4 No’lu yüksek fırınlarında faaliyete yeniden başlamış, sonrasında ise haddehanesini de tekrar faaliyete almıştı. Zaporizhstal Genel Müdürü Oleksandr Myronenko, “Üretim zincirini yeniden ayağa kaldırdık, şu an %40-50 kapasite kullanım oranı ile çalışıyoruz. Askeri hat Zaporizhzhya’dan uzağa çekilince üretime yeniden başlama fırsatı bulduk…Öncelikle sinter tesisi ve iki yüksek fırınımızı tekrar devreye aldık. Sonrasında tüm seviyelerde faaliyetlerimize başladık,” dedi.
Metinvest yetkilileri lojistik ve satış kanallarının şimdilik başlıca sıkıntılı faktörler olduğunu vurguluyor. Mevcut durumda işler Avrupa’ya yapılan teslimat ve lojistik üzerinden yürüyor ancak ayrıca deniz yoluyla yapılan ticaret üzerine de bazı gelişmeler ve görüşmeler olduğu ifade ediliyor. Sıcak sac dışında Zaporizhstal’ın uluslararası piyasa için pik demir arzı da bulunuyor.
Metinvest’e bağlı Kamet Steel
Tesis Ukrayna’nın Dnipro bölgesinin Kamianske şehrinde yer alıyor. Şu anda Dnipro’da Rusya birlikleri bulunmuyor. 17 Mayıs tarihinde şirketin sahibi, “Grup’un Ukrayna, Kamianske’deki çelik üreticisi Kamet Steel 12 No’lu yüksek fırınının planlı ve büyük bir bakım çalışması sebebiyle kapanmasının ardından iki yüksek fırınıyla faaliyet gösteriyor,” dedi. Üç fırın birlikte çalışırken tesisin kapasite kullanım oranı Mart-Nisan döneminde %80 olarak kaydedildi.
Kamet Steel 2020 yılında tamamen Metinvest tarafından satın alındı. Kütük ve uzun mamul üretimine odaklanan şirket demir cevheri gibi hammaddeler de üretiyor. 2021 yılında şirketin ham çelik üretimi 2,44 milyon mt olarak kaydedildi. Şu anda ise Metinvest bu tesisten bir miktar kütük ve uzun mamul teklifi yaparken, tesisin demir cevheri ihracatını da artırmak istiyor.
ArcelorMittal Kryvyi Rih
Ukrayna merkezli ArcelorMittal Kryvyi Rih (AMKR) askeri tehditler nedeniyle 3 Mart tarihinde çelik üretim faaliyetlerini askıya alırken, madencilik kompleksi faaliyet göstermeye devam etti. Yaklaşık iki hafta sonra AMKR bazı tesislerini kademeli olarak yeniden devreye almaya karar verdi. Nisan ayının ortasında şirket 6 No’lu yüksek fırınını yeniden devreye aldı, ancak limanlardaki abluka nedeniyle ihtiyaç duyduğu kömür tonajını karşılayamadığı için 8 ve 9 No’lu yüksek fırınlarının devreye alınmasını erteledi. AMKR ihracat satışlarında kullanılan demir yollarını Ukrayna’ya kömür taşımak için kullanmaya çalışıyor, ancak süreç yavaş ve tonajlar yeterli değil. Üretici, stoklarında 8 No’lu yüksek fırınının yeniden devreye alınmasına yetecek kadar kömüre ulaşmayı hedefliyor, ancak 9 No’lu yüksek fırının yeniden devreye alınması için gereken kömür miktarı iki katı olacak ve deniz yolu kullanılmadan söz konusu tonajın karşılanması henüz mümkün değil. AMKR her ay 300.000 mt kömür satın alıyor. Son verilere göre şirket 3 No’lu haddeleme tesisini yeniden devreye aldı ve şimdiden 160 mt 11 mm filmaşin üretimi gerçekleştirdi.
Şu anda AMKR madencilik operasyonlarını ve üretimini %100, çelik üretimini ise yaklaşık %50 kapasitede tutmaya odaklanmış durumda. Şirketin CEO’suna göre, AMKR Haziran ayında 200.000 mt çelik ve 450.000 mt konsantre demir cevheri satmayı planlıyor, bu da tesislerin kapasitesinin yaklaşık %70’ine karşılık geliyor. Ülkedeki durum istikrara kavuştuğunda AMKR’nin başlıca ihracat ürünü olan mamul satışına geri döneceği, dolayısıyla hammadde ihracatının düşeceği öngörülüyor. Şirket ayrıca faaliyetlerinde yeniden katma değer yaratmak ve çelik üretiminin geliştirilmesi ile yenilenmesine yatırım yapmak istiyor.
DCH Steel’e bağlı Dneprovsk Metalürji Tesisi
Önde gelen ürünler kütük, pik demir ve profiller olmak üzere tesisin toplam ham çelik kapasitesi 1,2 milyon mt seviyesinde yer alıyor. Şimdilik şirketin yalnızca Nisan ayında 12.000 mt kok üretimi gerçekleştiren kok tesisi faaliyette. Tesis Ukrayna’nın Dnipro şehrinde bulunuyor.
2014’ten sonra Rusya’nın kontrolüne geçen Donbass’taki tesisler
Donbass’ta bulunan ve Ukrayna’ya ait olan ancak 2014 yılında Rusya tarafından ele geçirilen çelik üretim varlıklarının çoğu şu an faaliyetlerine devam ediyor. Bu tesislerin faaliyetlerine ilişkin pek fazla güvenilir bilgi olmasa da piyasa kaynakları bu tesislerin üretim ve satışlarını kendi kanallarından değerlendirmeye devam ediyor. Bu yüzden bazı piyasa oyuncuları aylık 25.000-30.000 mt kütük üretip satan DEMZ’in sipariş olmadığı ve ön ödeme yapılamadığı için üç haftadır üretim yapmadığını ancak küçük tonajlar için yakında üretime başlayacağını bildiriyor. Daha önce Metinvest’e ait olan Enakievo ve Makeevka tesislerinin yüksek kapasite oranlarında üretim yaptığı ve Rusya iç piyasasına uzun mamul, dış piyasalara ise kütük satışı yapmaya çalıştığı aktarılıyor. SteelOrbis’in görüştüğü bir tüccar, “Daha önce Donbass’ta üretilen kütük ihracata verilen en ucuzu kütüktü,” yorumunu yaptı. Büyük bir çelik üretim tesisi olan Alchevsk SW’nin de başta çelik levha olmak üzere ihracat piyasalarına mamul verdiği belirtiliyor.
2014 yılından bu yana işgal altında olan ve iki yıldır üretim yapmayan Donetsk Metallurgical Plant (DMZ), geçtiğimiz yılın Mart ayında üretime tam kapasite yeniden başlayacağını açıklamış olsa da yüksek fırınlarından yalnızca bir tanesi devreye alındı. Rus işgali nedeniyle Ukraynalı üreticilerden gelen arzın tamamen kesilmesinin ardından DMZ küresel piyasalara daha fazla pik demir teklifi vermeye başladı. Üretici alımlardaki artıştan faydalanmayı hedeflemiş olsa da Batı ülkelerinin getirdiği yaptırımlar nedeniyle diğer alternatif tedarikçilere kıyasla daha düşük seviyeleri kabul etmek zorunda kaldı. Tahminlere göre, şirket aylık yaklaşık 50.000 mt ticari pik demir tedariki yapıyor.
