Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) yayımladığı rapora göre Hürmüz Boğazı’nda devam eden jeopolitik gerilimler küresel deniz ticaretinde ciddi aksamalara yol açarken, enerji piyasaları, navlun maliyetleri ve tedarik zincirleri üzerinde önemli etkiler yaratıyor.
UNCTAD, Hürmüz Boğazı’nın dünya çapında en kritik deniz taşımacılığı geçiş noktalarından biri olmaya devam ettiğini, küresel deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yaklaşık %25’ini ve ayrıca önemli miktarda sıvılaştırılmış doğal gaz ile gübre sevkiyatını sağladığını belirtti.
Gemi trafiği çökerken enerji akışları risk altında
UNCTAD verilerine göre Boğaz’dan geçen günlük gemi geçişlerinin Mart ayının başında Şubat ortalamalarına kıyasla yaklaşık %97 oranında düşmesi aksaklığın boyutunu ortaya koydu. Kurum bu güzergâh üzerinden taşınan ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışlarının %80’den fazlasını oluşturan Asya için enerji arzı risklerinin özellikle yüksek olduğunu vurguladı.
Arz endişeleriyle enerji fiyatları yükseliyor
UNCTAD, petrol ve doğal gaz piyasalarının aksamalara hızlı şekilde tepki verdiğini bildirdi. 27 Şubat-9 Mart tarihleri arasında petrol fiyatları %27 artışla Brent petrolün varil başına 90$ seviyesini aşmasına yol açarken, doğal gaz fiyatları %74 yükseldi.
Kurum enerji fiyatlarındaki artışın taşımacılık, gübre ve gıda dahil olmak üzere daha geniş maliyet baskılarına yansımasının beklendiğini ifade etti.
Navlun, yakıt ve sigorta maliyetlerinde sıçrama
UNCTAD’a göre gerilimin artmasının ardından deniz taşımacılığı maliyetleri keskin şekilde yükseldi. Tanker navlun endeksleri önemli ölçüde artarken, bunker yakıt fiyatları kısa sürede neredeyse iki katına çıktı. Ayrıca gemiler için savaş riskine bağlı sigorta primleri de yükselerek sefer maliyetlerini risk seviyesine bağlı olarak 100 milyon $ değerindeki bir gemi için yaklaşık 250.000$ seviyesinden 1 milyon $ seviyesine kadar çıkardı.
Gübre ticaretindeki aksaklıklar gıda güvenliği endişelerini artırıyor
UNCTAD, küresel deniz yoluyla taşınan gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini belirterek aksaklıkların tarım piyasaları açısından kritik önem taşıdığını vurguladı. Kurum, gübre arzındaki azalma ve artan gaz fiyatlarının gübre maliyetlerini yükseltebileceği ve bunun tarihsel olarak küresel gıda fiyatlarındaki artışlarla bağlantılı olduğunu ifade etti.
Gelişmekte olan ekonomiler daha yüksek risklerle karşı karşıya
UNCTAD’a göre mevcut aksama birçok gelişmekte olan ekonominin halihazırda yüksek borç yükü ve sınırlı mali alan ile karşı karşıya olduğu bir döneme denk geliyor. Kurum, artan enerji, taşımacılık ve gıda maliyetlerinin, özellikle yakıt, gübre ve temel gıda ürünleri ithalatına bağımlı ülkelerde ekonomik baskıları artırabileceğini belirtti.
Görünüm aksaklığın süresine bağlı
UNCTAD, küresel etkilerin aksamanın süresi ve kapsamına bağlı olacağını ifade ederken, uluslararası hukuk çerçevesinde deniz taşımacılığı güzergâhlarının korunması ve gelişmelerin yakından izlenmesi gerektiğini vurguladı.
