Avrupa Komisyonu, AB dışındaki işletmelere yardımcı olmak amacıyla Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamındaki demir-çelik sektörüne özel bir kılavuz yayımladı. Kılavuz, bu yıl itibarıyla nihai uygulama aşaması başlayan SKDM kapsamında gömülü emisyonların hesaplanması ve izlenmesine ilişkin ayrıntılı kuralları içeriyor.
Kılavuzda demir-çelik ithalatı altı ana ürün kategorisine ayrılıyor. Bunlar sinterlenmiş cevher, ferroalyaj, pik demir, doğrudan indirgenmiş demir (DRI), ham çelik ve demir-çelik ürünlerini içeriyor. Son kategori ise yassı çelik, çubuk, filmaşin, tel, profil, boru, yapısal ürünler, tank, konteyner ve bağlantı elemanları dahil olmak üzere geniş bir ürün yelpazesini kapsıyor.
Çelik ürünlerinde sadece doğrudan emisyonlar dikkate alınıyor
SKDM'nin nihai uygulama aşamasında demir-çelik ürünlerinin gömülü emisyonları hesaplanırken genel olarak sadece doğrudan emisyonlar dikkate alınıyor. Başlıca istisnayı CN 2601 12 00 kodu altında kayıtlı bulunan sinterlenmiş cevher oluşturuyor. Sinterlenmiş cevher için elektrik kullanımından kaynaklanan dolaylı emisyonların da hesaplanması gerekiyor. Söz konusu malzeme daha sonradan başka bir çelik ürününün girdisi olarak kullanıldığında dolaylı emisyonlar nihai ürünün gömülü emisyonlarına aktarılıyor.
Bununla birlikte komisyon, üretim süreci çok aşamadan oluşan çelik ürünlerinin sinterlenmiş cevher, pik demir, DRI, ferroalyaj ve ham çelik dahil olmak üzere ilgili girdilerindeki gömülü emisyonları içermesi gerektiğini belirtti. Tüketim sonrası hurdanın gömülü emisyonu sıfır olarak kabul edilirken, AB'de veya SKDM'den muaf ülke ve bölgelerde üretilen ilgili girdilerin gömülü emisyonları da sıfır olarak değerlendiriliyor.
Elektrik ark ocaklarının elektrik emisyonları ham çelik hesaplamalarına dahil edilmiyor
Elektrik ark ocağı bazlı çelik üretiminde elektriğin temel enerji girdisi olmasına rağmen elektrik kullanımından kaynaklanan emisyonlar nihai uygulama aşamasında ham çeliğin gömülü emisyonlarına dahil edilmiyor. Ancak yakıtlar, elektrotlar, karbon içeren malzemeler ve diğer ilgili kaynakların sebep olduğu doğrudan emisyonların hesaplanması gerekiyor.
Öte yandan kılavuzda belirli koşullar altında üreticilerin birden fazla üretim aşamasını tek bir üretim süreci altında birleştirmesine olanak tanındığı ifade ediliyor. Entegre bir çelik üreticisi, kendi bünyesinde ürettiği girdilerin tamamını tesis içinde tüketmesi ve ayrıyeten satmaması veya başka bir yere aktarmaması halinde sinter, pik demir ve ham çelik üretimi ile ileri işleme faaliyetlerini birleştirebiliyor.
Farklı üretim yöntemlerinde ağırlıklı ortalama uygulanıyor
Aynı tesiste aynı ürünlerin farklı üretim yöntemleriyle üretilmesi halinde spesifik gömülü emisyonların genel olarak ağırlıklı ortalama kullanılarak hesaplanması gerekiyor. Benzer bir yöntemin farklı tesislerden veya üretim dönemlerinden temin edilen girdiler için de geçerli olmasına rağmen bazı ürün gruplarının belirli üretim süreçleriyle ilişkilendirilebilmesini sağlayacak yeterli kanıt bulunması halinde bu uygulamaya gerek kalmıyor.
Öte yandan kılavuzda çelik üreticileri için ek raporlama yükümlülüklerine de yer verildi. Pik demir ve DRI için raporlanması gereken bilgiler arasında ana indirgeyici madde ve alaşım elementlerinin içerikleri yer alıyor. Ham çelik ve nihai mamullerde ise üreticilerin bir metrik ton başına hurda tüketimi ve tüketim öncesi hurdanın oranı gibi bilgileri bildirmesi gerekiyor.
Gerçek emisyon değerleri izleme ve doğrulama gerektiriyor
Gerçek emisyon değerlerini kullanmak isteyen işletmelerin İngilizce hazırlanmış bir izleme planı bulundurması ve destekleyici belgeleri en az altı yıl boyunca saklaması gerekiyor.
Dışarıdan temin edilen girdilere ilişkin gerçek emisyon verileri, yalnızca uygun şekilde akredite edilmiş doğrulayıcı kuruluşlardan birinin hazırladığı doğrulama raporuyla desteklenmesi halinde kullanılabiliyor. Aksi takdirde ilgili varsayılan değerlerin uygulanması gerekiyor.
Çelik ürünleri için SKDM hesaplama örnekleri
Komisyon, yüksek fırın-bazik oksijen fırını yöntemiyle üretim yapan entegre bir çelik tesisi için verdiği hesaplama örneğinde sinter üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlar dahil olmak üzere nihai çeliğin spesifik gömülü emisyonlarını 1,567 mt CO₂/mt olarak hesapladı. 2027 yılında varsayımsal olarak 10.000 mt ray ithal edilmesi durumunda toplam gömülü emisyon miktarı 15.670 mt seviyesinde yer alıyor. Ücretsiz tahsisata ilişkin düzeltmenin ardından menşe ülkede ödenen ve mahsup edilmeye uygun karbon fiyatı hesaba katılmadan önce teslim edilmesi gereken SKDM sertifikası sayısı 3.690 olarak hesaplanıyor.
Elektrik ark ocağı/argon oksijen dekarbürizasyon yöntemiyle üretilen paslanmaz çeliğe ilişkin diğer bir örnekte ise nihai mamullerin gömülü emisyon yoğunluğu 1,783 mt CO₂/mt olarak hesaplandı. 2027 yılında varsayımsal olarak 100 mt paslanmaz çelik boru ithal edilmesi durumunda ücretsiz tahsisata ilişkin düzeltmenin ardından menşe ülkede ödenen ve mahsup edilmeye uygun karbon fiyatı düşülmeden önce 95,9 adet SKDM sertifikasının teslim edilmesi gerekiyor.
Malzeme kayıpları gömülü emisyonları artırabiliyor
Kılavuzda vida ve somun gibi nihai ürünlere de yer verildi. Kesme ve işleme sırasında oluşan malzeme kayıpları nihai ürüne aktarılmadığından söz konusu kayıplar nihai ürünün ton başına gömülü emisyon miktarını artırabiliyor. Komisyon tarafından verilen örneğe göre spesifik gömülü emisyonlar karbon çelikten vida ve somunlarda 2,039 mt CO₂/mt, paslanmaz çelikten vida ve somunlarda ise 2,371 mt CO₂/mt seviyelerine ulaşıyor.
Son olarak komisyon, sektöre özel kılavuzun açıklayıcı nitelikte olduğunu ve hukuken bağlayıcı olmadığını, herhangi bir uyuşmazlık durumunda yürürlükteki AB mevzuatının esas alınacağını vurguladı.
