12 Aralık tarihinde açıklandığı üzere Çin, 1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla çoğu çelik ürünü ve hammadde için ihracat lisansı uygulamasına geçecek. Genel olarak piyasa, bu durumun ihracat hacimleri açısından ciddi bir tehdit oluşturmadığını düşünüyor. Ancak asıl etkinin düşük fiyatlardan yapılan KDV’siz ticaret üzerinde görülmesi bekleniyor. Dolayısıyla kısa vadede yerel arzın artabileceği tahmin ediliyor.
Arka plan
2007 yılının Mayıs ayında çelik ihracatı önemli ölçüde artış gösterdiği için Çin, 83 ürün için lisans sistemini uygulamaya koydu. Bu durum, yerel arzın olumsuz etkilenebileceği endişesine yol açtı.
2009 yılında finansal kriz dünyayı vurdu ve dış piyasalardan gelen talep azaldı. Bu nedenle Çin, 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren lisans sistemini kaldırdı ve çelik şirketlerini küresel pazarda rekabet etmeye teşvik etti.
16 yıl sonra Çin, 300 ürün için lisans sistemini yeniden uygulamaya koyacak. Bu adım, mevcut durumun önemli ölçüde değiştiğine işaret ediyor.
Lisanslama süreci
Şimdilik süreçle ilgili belirsizlikler sürüyor. Ancak pratikte Ocak ayından itibaren çelik ürünlerinin ihracatında izlenecek adımlar şu şekilde olacak: Öncelikle beyan edilecek ürün/GTİP koduyla uyumlu bir satış sözleşmesi imzalanacak, ardından üretici tarafından düzenlenmiş kalite kontrol sertifikasının temin edilmesi gerekecek, sonrasında Ticaret Bakanlığı veya yetkilendirilmiş yerel merciler üzerinden lisans başvurusu yapılacak ve alınan lisans gümrük beyannamesinde kullanılacak. SteelOrbis’e konuşan Çinli bir çelik ihracatçısı, kâğıt üzerinde başvurunun eksiksiz yapılmasının ardından lisansın üç iş günü içerisinde verilmesi gerektiğini belirtti. Ancak uygulamada sürecin, dosyanın tamamlanmasının ardından başladığını ve şirketlerin, kalite belgesinin temini ile sözleşme detaylarının GTİP kodu/ürün tanımıyla eşleştirilmesi gibi aşamalarda gecikmeler yaşayabileceğini ifade etti. Aynı kaynak, “İhracatın sınırlandırılması için değil, lisanslama mekanizması getirmek için atılmış bir adım. Sistem daha iyi anlaşıldıkça uzun vadede etkisinin sınırlı kalmasını bekliyoruz,” dedi.
Çeşitli piyasa kaynaklarına göre belgeler eksiksiz ise işletmelerin belgeleri ibraz edip lisansı alması toplamda 2 hafta sürebilir. Ancak yıl sonuna doğru yoğunluk yaşanması veya eksik bir belge olması ve belgenin yeniden ibraz edilmesinin gerekmesi halinde bu süre 3 haftaya kadar uzayabilir.
Kısa vadeli etki
Piyasa kaynaklarına göre kısa vadede iki ana başlık öne çıkıyor:
1. KDV’siz ticareti sınırlamaya yönelik yeni bir adım
Çin’de faaliyet gösteren beş büyük tüccar SteelOrbis’e yaptığı değerlendirmede, “Hedef KDV’siz satışlara müdahale etmek ve bu satışları düzenlemek. Gerçek etkiyi zaman gösterecek ancak normal ihracat faaliyetleri için ciddi bir değişiklik yok. Sadece lisans başvurusu gibi ek bir adım geliyor,” ifadelerini kullandı. Çin hükümeti daha önceden düşük fiyatlı KDV’siz çelik ihracatını sınırlandırmaya yönelik çeşitli adımlar atmış ancak bunlar tam anlamıyla sonuç vermemişti. Bu yılın Nisan ayında çelik ihracatına yönelik vergi düzenlemeleri sıkılaştırılmış, vergi kaçakçılığını önlemek amacıyla vergi kayıtları katılaştırılmıştı.
Yeni lisans uygulamasının açıklanmasının ardından özellikle sıcak rulo sac ve filmaşin segmentlerinde görülen KDV’siz teklifler neredeyse tamamen ortadan kalktı. Bu durum, piyasa fiyatlarında sınırlı artışlara yol açtı. Ancak bu artışlar piyasa kaynakları tarafından talep veya temel göstergeler tarafından desteklenmeyen “yapay” yükselişler olarak nitelendirildi.
Örneğin filmaşin segmentinde daha önce 445-450$/mt FOB bandında yer alan KDV’siz teklifler piyasadan çekilirken, normal tekliflerin genel olarak 460-470$/mt FOB aralığının altına inmediği bildirildi.
Sıcak rulo sac piyasasında ise Çin çıkışlı bor ilaveli SS400 kalite sıcak rulo sac için kabul görebilir fiyatlar 455-465$/mt FOB seviyesinde yatay seyrederken, geçtiğimiz hafta 445-455$/mt FOB aralığında yer alan KDV’siz düşük fiyatlı tekliflerin artık verilmediği görüldü.
KDV’siz tekliflerin kalıcı olarak ortadan kalkıp kalkmayacağı veya ihracatçıların yeniden farklı yollar bulup bulmayacağı henüz netlik kazanmadı. Büyük ölçekli bir ihracatçı, “Düşük fiyatlı tekliflerin ortadan kalkması kısa vadede siparişler açısından olumsuz etki yaratıyor. Ancak [ihracata] yüksek tonajlar ayrıldığı ve gayrimenkul sektörü dibe vurmadığı sürece ihracat için her zaman bir çıkış yolu bulunur,” şeklinde konuştu.
Diğer piyasa kaynakları, lisans sistemi kapsamında kütük ve normal sıcak rulo sacın sıkı denetime tabi tutulacak ilk ürün grubu olduğunu söyledi. Ayrıca en azından kısa vadede kütük ve sıcak rulo sac ihracat hacminin %20 azalmasını beklediklerini ekledi.
2. Çin iç piyasasında arz artışı
Çinli bir diğer kaynak, “İhracat piyasasına yönelik beklentiler iyileşse dahi daha önceden KDV’siz ihracata ayrılan tonajın iç piyasaya yönlendirilmesiyle yerel piyasada arz baskısı oluşabilir,” yorumunu yaptı. SteelOrbis’in verilerine göre Çin’de günlük ortalama inşaat demiri fiyatları 7 RMB/mt (1$/mt) artışla 3.280 RMB/mt depo çıkışı seviyesine yükselirken, ortalama sıcak rulo sac fiyatları ise 15 Aralık tarihine kıyasla 5 RMB/mt düşüşle 3.330-3.370 RMB/mt depo çıkışı bandında yer aldı.
Uzun vadeli etki
Önde gelen piyasa kaynakları, şu aşamada Çin’in çelik ihracatı üzerinde uzun vadeli ciddi bir etki beklemiyor. Ancak ticaret hacmi yıllık 3 milyon mt’un üzerinde yer alan bir ihracatçı, “Bundan sonra ihracat hükümetin kontrolüne geçecek. İlerleyen zamanlarda gerçekten müdahale etmek veya bir değişiklik yapmak isterlerse artık ellerinde bunu yapabilecek bir araç var,” dedi.
Çin’in sadece ihracat hacmini kontrol etmekle kalmayıp aynı zamanda ürün yapısının değiştirilmesini de teşvik etmeyi hedeflemesi sebebiyle düzenlemenin, bazı çelik ürünleri üzerindeki etkisinin uzun süreli olabileceği düşünülüyor. Çin’in bu hamlesinin, Avrupa’nın yeşil dönüşüm çabasıyla da uyumlu olduğu belirtiliyor. Piyasa kaynaklarına göre düşük katma değerli, yüksek enerji tüketen ve yüksek emisyonlu ürünler için ihracat lisansı almanın maliyeti, söz konusu ürünler fiyat açısından rekabet edemeyecek hale gelene kadar artmaya devam edecek. Bu durum da işletmeleri ürünlerini iyileştirmeye zorlayacak.
