Demir cevheri tedarikçileriyle tüketicileri arasında mücadele kızışıyor

SteelOrbis Shanghai Uluslararası demir cevheri görüşmelerinin kritik bir aşamaya girmesiyle birlikte görüşmelerin hem arz hem de talep tarafları kendilerine avantaj sağlayabilecek her türlü lobi çalışmasını sürdürmeye devam ediyor. Talebin arzdan daha güçlü olması ve uluslararası piyasalarda çelik fiyatlarının güçlü bir şekilde yükselmesi nedeniyle tedarikçiler demir cevheri fiyatlarını artırabileceklerine inanıyorlar. Tüketicilerin şu an için avantajsız oldukları görülüyor. Yılbaşında, demir cevherine geçtiğimiz yıl ihracat vergisi uygulamaya başlayan Hindistan'ın ihracat vergilerini yeniden yükseltebileceği duyuldu. Hindistan Demir-Çelik İdaresi'nin Maliye Bakanlığı'na demir cevheri ihracat vergilerinin %10'dan %15'e yükseltilmesi yönünde öneride bulunduğu bildirildi. Tabii ki bu yalnızca çelik üreticilerinin görüşü ve hükümetin bu öneriyi kabul edip etmeyeceğini görmek için beklememiz gerekmektedir. Ne de olsa, Hindistan'daki büyüklü küçüklü binlerce maden önemli bir istihdam sağlıyor. 2007 yılının Şubat ayında Hindistan Maliye Bakanlığı her kalite demir cevherine 300 Rupi/mt (yaklaşık 7 $/mt) ihracat vergisi uygulanmasını önermişti. Bu öneri, cevher tedarikçileri ve ihracatçıları tarafından protesto edilmişti. Bu protestolar sonucunda hükümet, %62'nin altında tenöre sahip toz cevhere uygulanan ihracat vergisinin 50 Rupi/mt'a indirilmesini kabul etmişti. Sonuç olarak, Hindistan'da uygulamaya koyulan ihracat vergisinin yalnızca bir başlangıç olduğunu, ancak 2007 yılında demir cevheri fiyatlarını pek etkilemediğini gördük. Çin'e yapılan Hindistan menşeli demir cevheri teklifleri 2007 yılının Haziran ayında yalnızca 70 $/mt CFR seviyesinde yer alırken, fiyat seviyesi şimdi 135-140 $/mt CFR'a kadar yükseldi. Peki 2008 yılında ne olacak? Demir cevheri piyasası uzunca bir süredir durgun seyrediyor. Dolayısıyla, madenlerin cevher satabilmek için çelik fabrikaları karşısında fiyatlarını indirmekten başka çareleri kalmadı. Uluslararası ekonomideki canlanmayla birlikte demir cevherine yönelik talebin hızla artmaya devam ettiği 2001-2007 döneminde madenler spot ticarette değişikliğe yol açmamak adına sözleşme fiyatlarını doğrudan kamuoyuna açıklamak yerine pazarlıklar yoluyla belirlemeyi tercih ediyor. Rio Tinto, 1970'lerde uzlaşmacı olmayan bir tutumla demir cevheri fiyatını artırmak istemiş, ancak Japon demir-çelik işletmelerinin ortaklaşa boykotuyla karşılaşmıştı. Bunun sonucunda, Japonya'daki pazar payının büyük bir kısmını başka bir demir cevheri devi olan BHP Billiton'a kaptırmıştı. Rio Tinto, böyle bir felaketle karşılaştıktan sonra daima müşterileriyle uzun vadeli ortaklık ilişkilerinin korunmasına önem göstermiş, 2005-2006 demir cevheri pazarlıklarında da nispeten ılımlı bir tutum takınmıştır. Rio Tinto ile Baosteel arasında iş birliğinin başlangıcında, iki tarafın yaptığı anlaşmaya göre Baosteel spot piyasadan cevher almayacak, Rio Tinto'da spot piyasada cevher satmayacaktı. Ancak 2008 yılında durumun farklı olduğu görülmektedir. Avustralya medyasınca bildirildiği üzere Brezilyalı cevher tedarikçisi Companhia Vale do Rio Doce (CVRD) pazarlıkların başında fiyatı %70 artırmak istedi; ancak şirket bu haberi doğrulamadı. Şangay'daki bir trader, görüşmelerin başında Çin tarafının %30 fiyat artışını kabul etmeye yanaştığını, ancak tedarikçilerin fiyatları %50 artırmak istediğini bildirdi. Bugünkü pazarlıklara göre, daha önceleri ılımlı bir tutum benimseyen Rio Tinto, şimdi ise daha savaşçı bir tutum sergiliyor. Rio Tinto, 2008 yılında toplam üretiminin yaklaşık %10'una denk gelen 15 milyon mt'unu spot piyasada satmayı planladığını açıkladı. Şirket ayrıca, özellikle Çin'e demir cevheri sevkiyatında kullanmak üzere üç adet 250.000 dwt'luk cevher gemisi satın aldığını da bildirdi. Rio Tinto, 2008 yılında kısa vadeli, orta vadeli ve uzun vadeli sözleşmelerin yapılacağını da ifade etti. Yani, bir yıllık uzun vadeli sözleşmelerinin yanı sıra, fiyatları piyasadaki eğilime göre daha kısa sürede değişen, CIF bazında kısa ve orta vadeli sözleşmeler de yapılacak. Rio Tinto çalışanlarından alınan bilgilere göre şirket, kamu ihalesi yoluyla Çin'de 1 milyon mt spot cevher satmayı planlıyor. Bu plan, Şanşi ve Hebei eyaletlerindeki orta ve küçük ölçekli çelik fabrikalarını memnun etti. Şu sıralar spot piyasada %62-63 tenörlü kargolar, uzun vadeli sözleşme fiyatına göre %120 daha yüksek olan 185-190 $/mt seviyesinden satılıyor. Bu fiyatlara göre, şu sıralar spot piyasanın yıllık sözleşme fiyatına göre 88-90 $/mt daha yüksek olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, Rio Tinto spot piyasada 15 milyon mt demir cevheri satarak yıllık sözleşmelerle elde edeceğinden 1.3 milyar $ daha fazla vergi öncesi kâr elde edebilir. Bu rakam, 2007 yılında Rio Tinto'nun tüm demir cevheri satışından elde ettiği kârın neredeyse yarısını oluşturmaktadır. Rio Tinto'nun pazarlama stratejisini kökünden değiştirdiği açıkça görülmektedir. İşletmelerin kâr elde etmek için doğdukları düşünüldüğünde bu durum oldukça makuldür. Bilerek veya bilmeyerek, doğa da demir cevheri tedarikçilerine yardım etti. Kısa süre önce, Rio Tinto'ya bağlı iki demir cevheri işletmesi, yaşanan fırtınalar nedeniyle demir cevheri ve üretiminin etkilendiğini, dolayısıyla 2008 yılında Çinli işletmeler karşısında uzun vadeli sözleşmelerde belirtilen miktarın yalnızca %90'ını temin edebileceklerini bildiren bir mücbir sebep açıkladılar. Doğal olarak, bu durum Çin'deki büyük ölçekli demir-çelik işletmeleri ile Çin Demir-Çelik Birliği'ni (CISA) rahatsız etti. Ayrıca CVRD, Bezilya'daki demir cevheri ihracat limanı Itaguaí'nin 7 Ocak tarihinden itibaren Şubat ayı sonuna kadar kapalı kalacağını, dolayısıyla ihracatın bu sürede günde 60.000 mt azalacağını bildirdi. Daha önce teslimatlarda yaşanan gecikmeyle birlikte, Çin piyasasına yönelik demir cevheri tedariğinin yakın gelecekte 4 milyon mt'dan fazla azalması beklenmektedir. Demir cevheri tedarikçilerinin bu aktif tavrı karşısında, cevherin tüketicileri ise şimdilik işleri ağırdan alıyorlar. Cevheri satan alan taraf için en olumlu faktör navlun oranlarının son zamanlarda sert bir şekilde düşmesidir. 14 Aralık 2007 tarihinden bu yana, Brezilya ile Avustralya'dan Çin'e yönelik navlun oranı yaklaşık %40 oranında sert bir düşüş kaydetti. Özellikle son üç ticaret gününde, söz konusu iki ülkeden Çin'e yönelik navlun oranları sırasıyla %18 ve %21'lik rekor düşüşler kaydetti. Navlun oranının böylesine güçlü bir şekilde düşmesi nedeniyle, demir cevheri tedarikçileri de satış stratejilerini yeniden gözden geçirmeye karar verdi. Ne de olsa iyi günler uzun sürmüyor. Görüşmelerde çok sert bir tutum benimsemek, alıcılar ile aralarındaki ilişkiyi etkileyerek uzun vadede tedarikçileri olumsuz yönde etkileyebilir.