Avrupa Komisyonu, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi olmayan ülkelere metal hurda ihracatını kısıtlamaya yönelik önerisi nedeniyle bu kez hukuki itirazlarla karşı karşıya kaldı. Almanya Federal Hammadde ve Atık Yönetimi Birliği (BVSE) ve Döngüsel Metal Birliği (CMA) adına bir hukuk bürosu tarafından hazırlanan görüşe göre Brüksel'in önerdiği önlemler AB hukukuna aykırı olabilir ve Avrupa geri dönüşüm sektörünün rekabet gücünü zayıflatabilir. İtirazlar, Avrupa Komisyonunun çok sayıda OECD üyesi olmayan ülkeye demirli ve demir dışı metal hurda ihracatını kısıtlamak için belirlediği kriterlere odaklanıyor. Söz konusu hukuki görüşte, önerilen kısıtlamaların çeşitli hukuki sorunlar doğurduğu ve AB Atık Sevkiyatı Tüzüğü'nün (2024/1157 sayılı AB Tüzüğü) bazı hükümleriyle çelişebileceği belirtiliyor.
SteelOrbis'in daha önce bildirdiği üzere, söz konusu öneri Avrupa piyasasında arz fazlası oluşması ve bunun sonucunda hurda fiyatlarının aşağı yönlü baskı altında kalması riski nedeniyle Alman geri dönüşüm sektörü oyuncuları arasında halihazırda endişelere yol açmıştı. Yeni düzenleyici çerçeve kapsamında 21 Mayıs 2027 tarihinden itibaren belirli tehlikesiz atık kategorilerinin OECD üyesi olmayan ülkelere ihracatına yalnızca Avrupa Komisyonunun izin verilen ülkeler listesinde yer alan ülkelere yapılması koşuluyla izin verilecek.
Kısıtlamaların hukuka uygunluğu sorgulanıyor
Hazırlanan hukuki görüşe göre Avrupa Komisyonunun metal hurda ihracatını kısıtlamak için belirlediği kriterler, mevcut mevzuatla çeşitli açılardan çelişiyor. İtirazların başında, Komisyonun belirli hurda kategorilerini izin verilen ihracat kapsamından çıkarmak için ağır metallerin varlığından kaynaklanan çevresel riskleri gerekçe göstermesi geliyor. Dernekler, AB Atık Sevkiyatı Tüzüğü'nün 39. maddesinin tehlikeli atıkların OECD üyesi olmayan ülkelere ihracatına halihazırda kısıtlamalar getirdiğine, buna karşılık önerilen listenin yalnızca tehlikesiz olarak sınıflandırılan atıkları kapsadığına dikkat çekiyor. Bu nedenle geri dönüşüm dernekleri, Brüksel'in söz konusu malzemelerin mevzuattaki sınıflandırmasıyla örtüşmeyen değerlendirme kriterleri uyguladığını savunuyor.
Derneklerin itiraz ettiği bir diğer nokta ise önerilen önlemlerin gereğinden fazla kapsamlı olması. Öyle ki mevcut düzenlemenin alıcı tesislerin AB çevre standartlarına uygunluğunu doğrulamak amacıyla bağımsız denetimler yapılmasını zaten zorunlu kıldığını ve bu nedenle ayrım gözetmeksizin uygulanacak ilave kısıtlamalara gerek olmadığı belirtiliyor.
Hukuki görüşte ayrıca farklı hurda kategorilerinin çevresel özellikleri yeterince dikkate alınmadan geniş kapsamlı kısıtlamalara tabi tutulmasına da itiraz ediliyor. Dernekler, bu görüşlerini desteklemek amacıyla belirli metal atıkların düşük tehlike potansiyeline sahip olduğunu kabul eden ve "Yeşil Liste" olarak adlandırılan sınıflandırmaya ve Basel Sözleşmesi'nin metal geri dönüşümüne ilişkin teknik kılavuzlarına atıfta bulunuyor. Derneklere göre Avrupa Komisyonu, önerilen kısıtlamaları hazırlarken söz konusu mevzuat hükümlerini ve teknik düzenlemeleri yeterince dikkate almadı.
Avrupa hurda piyasasına yönelik riskler ve olası hukuki süreç
Ekonomik açıdan bakıldığında geri dönüşüm dernekleri, ihracat kısıtlamalarının Avrupa hurda piyasasındaki arz ve talep dengesizliğini daha da artırabileceği uyarısında bulunuyor. Derneklere göre Avrupa sanayisi, AB içerisinde toplanan ve işlenen tüm hurdayı tüketebilecek yeterli kapasiteye sahip değil. Bu nedenle uluslararası piyasalar sektör için önemli bir satış kanalı oluşturuyor. Söz konusu piyasalara erişimin kısıtlanması ise arz fazlasına yol açarak hurda fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir ve şirketlerin kârlılığını olumsuz etkileyebilir. Bu durumun sonuç olarak hurda toplama ve geri dönüşüm faaliyetlerine yönelik yatırımları da caydırabileceği belirtiliyor.
İki kuruluş ayrıca Avrupa çelik sektörünün karşı karşıya olduğu rekabet sorunlarının uluslararası satış piyasalarına erişimi kısıtlamak yerine enerji maliyetleri, üretim koşulları ve yatırım teşvikleri ele alınarak çözülmesi gerektiğini vurguluyor. Benzer endişeler, 19 Ekim tarihinde Avrupa Komisyonuna önerilen kısıtlamaları ve bunların dayandığı gerekçeleri yeniden değerlendirme çağrısında bulunan Uluslararası Geri Dönüşüm Bürosu (BIR) tarafından da dile getirildi. Kuruluş ayrıca ilgili ülkelerin izin başvurularını destekleyecek ek bilgiler sunabilmesi için kamuoyu görüşü alma süresinin uzatılmasını talep etti.
Bu endişeler doğrultusunda denrekler, Brüksel'e taslak düzenlemeyi gözden geçirme ve AB mevzuatındaki şartları karşılayan tüm ülkeleri izin verilen ihracat noktaları listesine dahil etme çağrısında bulunuyor. Dernekler ayrıca listenin mevcut haliyle kabul edilmesi durumunda hukuki yollara başvurmayı değerlendirebileceklerini belirtti.
OECD üyesi olmayan ve ihracat yapılmasına izin verilen ülkelerin nihai listesinin 21 Kasım 2026 tarihine kadar yayımlanması beklenirken, yeni ihracat düzenlemesi 21 Mayıs 2027 tarihinde yürürlüğe girecek.
