Traxys Europe S.A.'dan H. Metin Sürmen, SteelOrbis için 2010 yılında Türk çelik piyasasını değerlendirdi. Çok uluslu bir metal sanayisi hammadde ticaret şirketi olan Traxys'in çeşitli madenlerde ortaklığı bulunmakta ve şirket 25 ülkede faaliyet göstermektedir. New York ve Lüksemburg merkezli Traxys, aralarında Traxys Management, Pegasus Capital Advisors, Kelso & Company ve Resource Capital Funds'un da bulunduğu altı büyük kuruluşun ortaklaşa kurduğu bir şirkettir ve yıllık cirosu 8-10 milyar $ seviyesindedir. Türkiye'de de ihracat ve ithalat faaliyetleri yürüten şirket, ülkenin başlıca krom ihracatçılarından biri olmasının yanı sıra, ülkeye bakır katot, kömür, metalürjik kok ve termal kömür ithal etmektedir.
2009 yılı, dünya çelik endüstrisi ve çelik üreticileri için çok zor bir yıl oldu. Yüksek maliyetler, bir önceki yıl yüksek fiyattan yapılan hammadde kontratları ve yüksek spot fiyatlarla yapılan hammadde stok seviyelerinin ve hammadde fiyatlarının yüksek olması nedeniyle oluştu. Satılan malların maliyetleri oldukça yüksek seviyelerde seyretti. Bunun da ötesinde, ürün fiyatlarının oldukça düşük olması, daha az kara, hatta zararlara, tesis kapatmalarına, üretim kısıntılarına ve çelik sanayisinde işten çıkarmalara yol açtı.
Analistlere göre, Çin şimdiki seviyelerde ithalat yapmayı sürdürdüğü takdirde, oluşacak olan arz darboğazı nedeniyle koklaşabilir taş kömürünün spot fiyatları 2010 yılında %25 aratarak 200$/mt olabilir. Maden üreticisi BHP Billiton'a göre, Çinli çelik üreticileri, özellikle de kıyı bölgelerinde yer alan yeni büyük tesisler, daha yüksek kalitede ithal koklaşabilir taş kömürü talep ediyor.
Hintli trader'lar da koklaşabilir taş kömürü arıyor ve üreticiler, tüm göstergelerin, fiyatların 2010 yılında $180-200/mt seviyesine yükselmesine neden olacak bir arz sıkışıklığına işaret ettiğini belirtiyor.
Çelik piyasasında demir cevheri, koklaşabilir taş kömürü, çelik hurdası ve navlun oranları çelik maliyetleri üzerinde etkili olacak. Çelik üretim maliyetlerinin, özellikle entegre çelik tesislerinde daha yüksek olmasını ya da yüksek seviyede devam etmesini ve fiyatlardaki artışın maliyetlerdeki artışı yakalayamayacağını değerlendiriyoruz. Dünya genelinde üretim kısıntıları ve fiyat düşürmelere gidilmesine karşın, çeliğe olan talep halen yeterli seviyede değil.
Uzak Doğu ve Çin, bir süredir çelik hurdası alıyor. Satışlar ve ihracat halen zayıf seyrettiği için Türk çelik üreticileri konumlarını değiştirmemeyi tercih ediyor. En son bağlantılar 320-330$/mt CIF seviyesinden gerçekleşti. Avrupalı satıcılar HMS 80/20 hurda için 350$/mt talep etseler de, Türk alıcılar malzeme almaktan kaçınıp, stoklarını en düşük seviyede tutuyor. Önümüzdeki hafta ve aylarda ortalama stok maliyetleri, ihracata olan talep ve yerel satışlar üretim ve fiyat stratejisi için önem taşıyacak. Kış koşulları ve düşük fiyatlar nedeniyle bazı Avrupalı hurda tedarikçileri, mart ayına kadar ellerindeki bütün malzemeyi sattı. Avrupa'da hurda arzında yaşanan sıkışıklık, Uzak Doğu ve Çin'den gelen yüksek hurda talebi, bunun yanında da nihai ürünlere olan talebin zayıf seyredeceği beklentisi, Türk alıcıları, yüksek fiyatlardan hammadde alıp almama ve yüksek maliyetlerle üretime devam edip etmeme arasında seçim yapmaları gereken zor bir konuma sokuyor.
Tüm bunlar, çelik piyasasını etkilediği ölçüde büyük oranda hem Türkiye hem de Avrupa ekonomisindeki düzelmeye bağlı. Bu ekonomilerin düzelmesi durumunda, çeliğe olan talep de artacak; ekonomilerde hissedilir bir iyileşme görülmediği durumda ise, çeliğe olan talep sınırlı olacaktır. Dolayısıyla, hammaddelere olan talep ve buna bağlı fiyatlar, dünya genelinde çeliğe olan toplam talepten çok, bu hammaddelerin bulunabilirliğine bağlı olacaktır.
Türkiye'de uzun ürün ihracatı zayıflıyor. Suudi Arabistan, İran gibi Türkiye'nin hedef pazarlarının ham çelik ve çelik haddeleme tesisi yatırımlarının artmasıyla bu zayıflama daha da şiddetlenecektir.
Bundan böyle Türkiye, Afrika'ya tabii ve doğal pazarı olarak yaklaşabilir. Türkiye'nin uzun ürün üretimi halen oldukça yüksek. Yeni yatırımlar ya da tesis dönüşümleri, saca olduğu kadar, kare, lama ve silme odaklı olarak yapılmalı.
Bu yıla kadar %20-30 aralığında değişen kütük ve uzun ürünler arasındaki marj %10 gibi oldukça dar bir seviyede bulunuyor. Türkiye piyasasında çok fazla sayıda haddeleme tesisi bulunduğu için, kütük arzında sıkışıklık, uzun ürünlerde ise arz fazlası bulunuyor.
Bununa birlikte, fiyatları ve rekabeti etkileyen çok sayıda etken bulunuyor. Bunlar:
1. Kur farkı
Avro/Dolar ve Dolar/TL kur oranları, Türk çelik piyasasını ve fiyatları kesin olarak etkileyecektir. Yakın zamanda 1,36-1,47 arasında olmasını beklediğimiz Avro/Dolar kurunun düşmesi halinde bu Türkiye'nin ihracatını güçlendirecektir. Zira Türkiye daha çok Avrupa'dan avro bazında hurda ithal ederken ve çelik ürünlerini Orta Doğu, Uzak Doğu ve ABD'ye dolar bazında satmaktadır. Amerikan dolarının avro ve TL karşısında değer kazanması durumunda bu, yerel piyasa fiyatlarını etkileyecek ve artmalarına neden olacaktır.
2. Yerel ve uluslararası piyasada çelik talebi
Türkiye her zaman, tükettiğinden fazla çelik üreten bir ülke olmuştur. Türkiye'nin üretimini ihraç etmede ve ürün çeşitliliğini yönetmede akıllıca davranması gerekiyor.
3. Hedef pazarlar, ülkeler ve ekonomileri
İhracat hedeflenen ülkelerin ekonomisinin güçlü olması gerekli. Müşteriler alım yapmaya ve zamanında ödeme yapmaya devam edebilmeli. Bununla birlikte, bu ülkeler yeni yatırımlar yapmaya ve çelik sektöründeki mevcut kapasitelerini artırmaya karar verirlerse, bu, Türkiye'nin çelik ihracatını olumsuz yönde etkileyecektir.
4. Rakipler ve rakip ülkeler
Türk çelik üreticileri, rakip çelik üreticilerini, onların konumlarını, maliyetlerdeki, kar politikalarındaki ve vergi düzenlemelerindeki avantajlarını ve dezavantajlarını izlemeli. Rakiplerinin stratejilerini, tutumlarını ve şartlarını anlamalı, ancak bundan sonra akıllıca davranmalı. Rusya, Ukrayna ve diğer BDT ülkeleri, stoklarını veya üretimlerini, kuralları ya da mantıklı nedenleri göz ardı ederek agresif bir şekilde elden çıkarabilirler.
5. Hammadde azlığı, üretim kısıntısı ve kontrat şart ve fiyatlarında tekel oluşumları gibi tedarikçi politikaları
Gelecekte, hammaddelerin bulunabilirliği ve fiyatları çelik endüstrisi için baskın etken olacak. Hammadde arzında sıkışıklık, madencilik sektöründeki zorluklar, soğuk kış koşulları gibi mevsimsel etkenler ve tedarikçilerin tutumları kontrat fiyatları ve sport fiyatları üzerinde etkili olacak.
6. Çelik üreticilerinin hem müşteri hem de tedarikçi tarafında malzeme, hizmet kalitesi ve itibarı
Türk çelik üreticileri ürünlerinin kalitesini gözetmeli ve müşterilerinin ihtiyaçlarını, beklentilerini ve hizmet ihtiyaçlarını takip etmeli. Uluslararası piyasada itibarın korunması için satıcılar, satış ve alımlarda kontrata bağlı yükümlülüklerini yerine getirmeli.
7. Ürün çeşitliliği
Türkiye daha çok yuvarlak çubuk üretiyor. Bu nedenle yuvarlak çubuklarda arz fazlası var. Türkiye'nin çelik üretiminin bir kısmını, kare, köşebent, lama, silme, bazı özel profiller ve diğer bazı katma değerli ürünler gibi farklı segmentlere yönlendirmesi gerekli.
8. Türk çelik üreticilerinin, mevcut müşterilerini korumak ve potansiyel müşterilere ulaşabilmek için üretim ve müşteri temelinde araştırma-geliştirme faaliyetleri gerçekleştirmeyi değerlendirmeleri gerekli.
9. Türk çelik üreticileri daha çok aile şirketi yapısına sahip. Dünya piyasalarında rekabet etmek ve yenilikler yapmak için daha kurumsal olmaları gerekli. Daha şeffaf esnek ve kurumsal olmak için menkul kıymetler borsasında listelenerek halka açılmaları lazım.
10. Pazarlama kabiliyeti
Türk çelik üreticilerinin, pazarlama kabiliyetlerini artırmaları, mevcut ve potansiyel piyasalarında araştırma yapmaları gerekiyor. Ülke ve müşteri analizleri, rakipler, avantajlar ve dezavantajlar dikkatlice değerlendirilmeli.
Bu değerlendirmeler ışığında, 2010 yılında dünya çelik endüstrisinde tesis kapatmalar, iflaslar, birleşmeler, kapasite ve ürün gamı değişiklikleri görmeye devam edeceğiz. Bu yıl hammadde fiyatları yüksek seviyelerdeki seyrine devam edeceğe benziyor. Bu sektörde daha az tesis ve daha da az şirket sahibi görebiliriz.
