Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yakın zaman içerisinde uygulamaya girecek Emisyon Ticaret Sistemi’nin (TR ETS) yapısını ana hatlarıyla açıkladı. Ayrıca 2024 izleme, raporlama ve doğrulama sisteminin verilerini ve ücretsiz tahsisata rehberlik edecek referans değer metodolojisi hakkında bilgiler verdi. Yayımlanan raporun, özellikle doğrulanmış emisyonlarda büyük paya sahip demir-çelik sektörüne odaklandığı gözlendi.
İzleme, raporlama ve doğrulama sistemi verileri ve çelik sektörünün payı
Bakanlığın ulusal İzleme, raporlama ve doğrulama sistemi raporuna göre tesisler yıllık emisyon miktarlarına göre üç kategori altında sınıflandırılıyor. A kategorisinde 5,45 milyon mt emisyon salımı yapan 408 tesis, B kategorisinde 20,7 milyon mt emisyon salımı yapan 249 tesis ve C kategorisinde 249,8 milyon mt emisyon salımı yapan 133 tesis bulunuyor. Bu ulusal yapı içinde demir çelik sektörü altında 107 tesis bulunuyor ve bu tesisler 33,3 milyon mt CO₂ eş değeri emisyon salımı yapıyor. Bu miktar, Türkiye’nin doğrulanmış toplam emisyonlarının yaklaşık %12’sine karşılık geliyor ve sektörün gelişmekte olan karbon piyasasında ne kadar kritik bir rol oynadığını ortaya koyuyor.
TR ETS’nin yapısı: pilot aşama ve uygulama dönemi
TR ETS iki aşamada uygulanacak. 2026-2027 dönemini kapsayan pilot aşamada yıllık 50,000 mt CO₂ eş değeri üzerinde emisyon salımı yapan elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, seramik, kimya ve rafineri sektörleri yer alacak. Bu sektörler toplamda yaklaşık 245 milyon mt CO₂ eş değeri emisyon üretiyor ve halihazırda AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması kapsamında bulunuyor. Pilot aşamanın ardından sistem, 2028-2035 döneminde tam uygulama aşamasına geçecek. Bu aşamada tesisler için tam uyum yükümlülükleri, yıllık raporlama döngüleri ve referans değer bazlı ücretsiz tahsisat mekanizması devreye girecek.
Kıyaslama ve ücretsiz tahsisat metodolojisi
TR ETS sistemi, her tesise verilecek ücretsiz tahsisat miktarını belirlemek için kıyaslama temelli bir yaklaşım kullanıyor. Kıyaslamalar, aynı ürünü üreten tesislerin emisyon yoğunluğunu karşılaştırarak bir birim ürüne karşılık gelen referans emisyon seviyesini tanımlıyor. Böylelikle kıyas değerlerin altında faaliyet gösteren tesisler daha verimli, üzerinde faaliyet gösteren tesisler ise emisyon yoğunluğu yüksek olarak kabul ediliyor. Nihai ücretsiz tahsisat miktarı, ürün için tanımlanan referans değer, tesisin faaliyet seviyesi (üretilen miktar), karbon kaçağı riskiyle bağlantılı sektörel aktivite katsayısı ve ücretsiz tahsisat oranından oluşan dört parametrenin birbiriyle çarpılmasıyla belirleniyor. Bu tasarım, küresel ETS sistemleriyle büyük ölçüde uyumlu bir yapı oluşturuyor ve tahsisatın performansa, kaçağı önleme ihtiyacına ve üretim hacmine göre şekillendirilmesini sağlıyor.
Demir-çelik sektöründe kıyas değerler uygulanan alt tesisler
Türkiye demir-çelik sektöründe kıyas değerler uygulanan alt tesis türleri ayrıntılı teknik tanımlarla açıklanıyor ve bunlar ilgili PRODCOM kodlarıyla eşleştiriliyor. Bu kapsamda kok üretimi, sınırlarını koklaşabilir taş kömürü ve karbon içeren girdilerin belirlediği bir alt tesis olarak tanımlanıyor. Sinter üretimi, toz cevher, kireç taşı, dolomit ve karbonlu yakıtların kullanıldığı bir proses olarak ele alınıyor. Sıvı metal üretimi ise hurda, pik demir, doğrudan indirgenmiş demir (DRI), akı ve kömür bazlı indirgeyici maddeleri içeren daha geniş bir proses olarak aktarılıyor.
TR ETS, elektrik ark ocaklı üretim faaliyetlerinde karbon çelik ile yüksek alaşımlı çeliği birbirinden ayırıyor. Yüksek alaşımlı elektrik ark ocağı çeliği, en az %8 metal alaşım içermesi veya belirli metalurjik performans kriterlerini karşılaması esasına göre tanımlanıyor. Bu üretim türünde ferrokrom ve ferronikel gibi ferroalyajlar korozyon direncini, mekanik dayanımı ve diğer performans özelliklerini artırmak için kullanılıyor. Raporun kapsamı ayrıca otomotiv, makine ve genel sanayi uygulamalarında kullanılan çok çeşitli dökme demir ve dökme çelik ürünlerini de içeriyor.
