Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) Teknoloji Yürütme Komitesi tarafından yayımlanan ve COP31 kapsamında tanıtılan bir raporda, düşük ve sıfıra yakın emisyonlu sanayi ürünlerine yönelik standartlar ve sertifikasyon sistemleri arasındaki önemli farklılıklara dikkat çekilerek metodolojilerdeki uyumsuzlukların ve yüksek yatırım maliyetlerinin bu ürünlerin yaygınlaşmasını engellemeye devam ettiği belirtildi. Analysis of Standards and Labels for Low and Near Zero Emission Production and Products (Düşük ve Sıfıra Yakın Emisyonlu Üretim ve Ürünlere İlişkin Standart ve Etiketlerin Analizi) başlıklı raporda, çelik sektöründeki düzenleyici ve gönüllü standartlar, karbon yoğunluğu eşikleri ve sertifikasyon mekanizmaları incelendi.
Rapora göre çelik üretimi küresel emisyonların yaklaşık %7'sini oluşturuyor. Düşük emisyonlu malzemelere yönelik standartlar hızla gelişse de emisyon hesaplamaları, sistem sınırları, doğrulama gereklilikleri ve sertifikasyon kriterleri arasındaki farklılıklar farklı ülkelerdeki ürünlerin emisyon düzeylerinin karşılaştırılmasını zorlaştırmaya devam ediyor. Ayrıca çelik, çimento ve düşük emisyonlu hidrojen sektörlerinde sertifikalı düşük veya sıfıra yakın emisyonlu üretimin küresel üretimdeki payı %1'in altında yer alıyor.
Yüksek fırın-bazik oksijen fırını rotası küresel çelik üretiminin %71'ini oluşturuyor
Küresel çelik üretiminin yaklaşık %71'inin, üretilen her bir metrik ton ham çelik başına yaklaşık 2,3 mt CO₂ emisyonuna neden olan yüksek fırın-bazik oksijen fırını yöntemiyle gerçekleştirildiği belirtildi. Elektrik ark ocağı rotasıyla yapılan üretimin ise kalan %29'luk payı oluşturduğu ifade edildi.
Ağırlıklı olarak hurda kullanan elektrik ark ocağı bazlı tesislerde ortalama emisyon yoğunluğu 2024 yılında bir metrik ton ham çelik başına yaklaşık 0,69 mt CO₂ olarak kaydedildi. Bununla birlikte gerçek emisyon miktarlarının elektrik kaynaklarına, hammaddelere ve hesaplama metodolojilerine bağlı olarak değiştiği aktarıldı. Üretim yöntemleri ve emisyon hesaplamalarındaki bu farklılıkların çelik ürünleri ile sertifikasyon sistemlerinin karşılaştırılmasını zorlaştırdığı vurgulandı.
Düşük emisyonlu çelik sertifikasyon standartlarında farklı karbon yoğunluğu eşikleri kullanılıyor
Raporda düşük ve sıfıra yakın emisyonlu çeliğe yönelik çeşitli referans değerler paylaşıldı. ResponsibleSteel sertifikasyonunda bir metrik ton ham çelik başına emisyon seviyelerinin üretim yöntemlerine ve değerlendirme sınırlarına bağlı olarak yaklaşık 1,1-1,8 mt CO₂ olduğu belirtilirken, elektrik ark ocağı bazlı üretimde bir metrik ton ham çelik başına yaklaşık 0,6-1,0 mt CO₂ seviyelerine ulaşılabildiği dile getirildi. Öte yandan First Movers Coalition'ın sıfıra yakın emisyonlu çeliği, hammadde temininden fabrika çıkışına kadar olan süreç esas alındığında bir metrik ton başına en fazla 0,4 mt CO₂ emisyonla üretilen malzeme olarak tanımladığı ifade edildi.
AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında ücretsiz tahsisatlar için kullanılan referans değerin ise bir metrik ton sıcak haddelenmiş çelik başına yaklaşık 1,328 mt CO₂ seviyesinde yer aldığı paylaşıldı. Bir metrik ton başına 0,4 mt CO₂e seviyesi, ağırlıklı olarak hidrojen bazlı doğrudan indirgenmiş demir (DRI) ve yenilenebilir elektrikle çalışan elektrik ark ocağı bazlı üretimle ilişkilendirildi. Bununla birlikte standartların hurda içeriğini, üretim yöntemlerini ve yaşam döngüsü emisyonlarını hesaplama biçimlerindeki farklılıkların sertifikasyon, tedarik ve uluslararası ticaret süreçlerini zorlaştırmaya devam ettiğinin altı çizildi.
Baosteel, HYBRIT ve SALCOS düşük emisyonlu çelik üretim teknolojileri geliştiriyor
Düşük emisyonlu çelik üretim teknolojileri geliştiren çeşitli sanayi projelerine de dikkat çekildi. Çin merkezli Baosteel'in, 2025'in Aralık ayında Zhanjiang tesisindeki yıllık 1 milyon mt kapasiteli sıfıra yakın emisyonlu çelik üretim hattının bağlantı çalışmalarını tamamladığına dikkat çekildi. Söz konusu tesisin hidrojen bazlı doğrudan indirgeme, hurda kullanımı, elektrik ark ocağı ve düşük emisyonlu haddeleme teknolojilerini bir araya getirdiği belirtildi. Üretim hattının geleneksel yüksek fırın-bazik oksijen fırını rotasına kıyasla emisyonları %50-80 azaltmasının ve yıllık 3,14 milyon mt'a varan emisyonu önlemesinin beklendiği dile getirildi.
İsveç'te HYBRIT projesinin, demir cevherinin indirgenmesinde koklaşabilir taş kömürü yerine yenilenebilir hidrojen kullanarak geleneksel çelik üretimine kıyasla emisyonları %90-95 azaltmayı hedeflediği vurgulandı. Ayrıca Stegra'nın İsveç'te kurmayı planladığı tesise de yer verildi. Yenilenebilir elektrik, hidrojen bazlı DRI ve elektrik ark ocağı teknolojilerini kullanacak tesisin 2030 yılına kadar yıllık 5 milyon mt sıfıra yakın emisyonlu çelik üretim kapasitesine ulaşacak şekilde tasarlandığı kaydedildi.
Öte yandan Almanya'daki SALCOS projesinin, mevcut yüksek fırın faaliyetlerinin yerini hidrojen bazlı DRI ve elektrik ark ocaklı üretimin almasını sağlayarak emisyon yoğunluğunu bir metrik ton ham çelik başına yaklaşık 2,3 mt CO₂'den 0,4 mt CO₂'ye düşürmeyi hedeflediği aktarıldı. Teknolojik ilerlemelere rağmen sıfıra yakın emisyonlu çeliğin küresel üretimin %1'inden daha azını oluşturduğuna dikkat çekildi. Yüksek sermaye harcamaları, yetersiz hidrojen ve yenilenebilir elektrik altyapısı, finansman zorlukları ve sertifikalı ürünlere yönelik sınırlı talebin başlıca engeller olmaya devam ettiği dile getirildi.
Türkiye'nin ETS çerçevesi ve çelik sektörü incelendi
Raporda Türkiye'nin sanayinin karbonsuzlaştırılmasına yönelik politikaları ve bunların ülkenin çelik sektörü üzerindeki potansiyel etkileri de incelendi. Türkiye'nin ilk İklim Kanunu'nun 2025'in Temmuz ayında yürürlüğe girerek ulusal emisyon ticaret sisteminin yasal temelini oluşturduğu ve Karbon Piyasası Kurulu dahil olmak üzere yönetişim yapılarının kurulmasını sağladığı belirtildi. 22 Temmuz 2025 tarihinde yayımlanan taslak ETS yönetmeliğinde emisyon yoğunluğuna dayalı bir üst sınır, referans değerlere göre belirlenen ücretsiz tahsisatlar ve yıllık en az 50.000 mt CO₂ eş değeri emisyon salımı yapan elektrik üretim ve sanayi tesislerinin kapsama alınmasının önerildiği aktarıldı. ETS'nin, karbon fiyatlandırması, emisyonların izlenmesi ve tahsisat ticareti yoluyla sanayinin karbonsuzlaştırılmasını desteklerken, Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefine ve AB ile ticarette geçerli gerekliliklere uyumuna katkı sağlamasının hedeflendiği bildirildi.
Aynı zamanda elektrik ark ocağı rotasının Türkiye'nin çelik üretim kapasitesinin yaklaşık %70-75'ini oluşturduğu ve bu sayede Türkiye'de üretilen çeliğin ortalama gömülü emisyonlarının, yüksek fırın üretiminin ağırlıkta olduğu ülkelerdekine kıyasla daha düşük kaldığı vurgulandı. Söz konusu üretim yapısının, AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamındaki tedarik ve ticaret gereklilikleri açısından Türk çelik sektörünün konumunu destekleyebileceğinin altı çizildi.
Düşük emisyonlu çelik piyasalarının büyümesi için yeşil kamu alımları ve finansman gerekiyor
Karbon yoğunluğu eşikleri arasındaki tutarsızlıklar, sertifikasyon sistemlerinin karşılıklı tanınmasının sınırlı olması, finansmana erişimdeki yetersizlikler ve yüksek karbonsuzlaşma maliyetleri, düşük emisyonlu sanayi malzemelerinin yaygınlaşmasının önündeki başlıca engeller olarak gösterildi. Ayrıca yeşil kamu alımları ve toplu satın alma taahhütleri yoluyla talebin artırılmasının önemine dikkat çekildi. Bu kapsamda First Movers Coalition (Öncüler Koalisyonu) üyeleri Ford ve Volvo gibi şirketlerin 2030 yılına kadar bir metrik ton ham çelik başına 0,4 mt CO₂'nin altında emisyona sahip çeliğe yönelik satın alma taahhütlerine de yer verildi. Mevcut engellerin aşılması amacıyla dünya genelinde tek tip eşikler uygulamak yerine ülkelerin sanayideki gelişmişlik düzeylerini ve teknolojik hazırlıklarını dikkate alan, farklı seviyelerden oluşan uluslararası referans standartların geliştirilmesi önerildi.
Diğer öneriler arasında dijital izleme, raporlama ve doğrulama sistemlerinin güçlendirilmesi, ulusal sertifikasyon çerçeveleri arasındaki uyumluluğun artırılması ve uygun koşullu finansman, vergi teşvikleri ve karbon fark sözleşmeleri yoluyla mali desteğin genişletilmesi yer aldı.
